Verdraagzaamheid lijkt een moeilijk te kweken plantje.

Homilie bij de viering van de heilige Bartholomeus – 2016

Reliekschrijn van de heilige Bartholomeus

Het gebeurt nogal eens dat ik toevallige bezoekers aan onze kerk wat rondleid en toelichting geef bij heel wat mooie kunstwerken die hier te zien zijn. Ik sta dan stil bij de marteling van Sint Bartholomeus, afgebeeld in het imposante beeld achteraan in de kerk en in het schilderij in de kooromgang. Een marteldood omwille van zijn trouw aan het christelijk geloof, een gebeuren op het einde van de eerste eeuw in Armenië. Wat verder staan we stil bij de zijkapel van de heilige Adrianus. Opnieuw een marteldood omwille van geloofstrouw, in Nicomedië, in het jaar 304. En laat ons vooral niet vergeten: de kruisdood van Jezus Christus zelf, omwille van zijn trouw aan de zending die Hij van God had ontvangen. We moeten de gruwel en de pijn van een kruisdood niet onderschatten. – In de eerste eeuwen van het christendom werden de martelaren door de gelovigen spontaan als heiligen beschouwd, omdat zij Christus consequent hebben gevolgd, zelfs tot in een pijnlijke dood. Voor een heiligverklaring was toen nog geen uitgebreide, langdurige procedure nodig.

Wanneer we aandacht schenken aan de vermelde schilderijen, reageren de bezoekers vaak: wat een gruwelijke dingen, wat deden ze een mens toch allemaal aan. En anderen voegen er aan toe: het is in onze tijd niet anders; de mensheid heeft blijkbaar niet veel bijgeleerd, of afgeleerd. Veel te veel gebeurt het dat mensen worden gefolterd of gedood omdat ze een ander geloof aanhangen of een andere levensbeschouwing volgen dan hun tegenstanders. Verdraagzaamheid lijkt een moeilijk te kweken plantje. Eerbied voor de mens – wie hij ook is of hoe hij ook denkt – die eerbied is zo bedreigd en wordt zo vaak geschonden. Respect voor het anders-zijn van de andere lijkt voor velen onhaalbaar, terwijl het nochtans een rijkdom kan zijn. Er is zoveel onmenselijkheid. Terroristische aanslagen, oorlogen en de behandeling – zeg maar mishandeling – van gevangenen tonen een grote minachting voor menselijk leven. Conventies over het correct voeren van een oorlog worden met voeten getreden door strijdende partijen die ervan uitgaan dat toch nooit iemand hen ter verantwoording zal roepen.

Soms denk je: de techniek heeft de mensheid veel vooruitgang gebracht. En dat is inderdaad zo. Maar de techniek die mensen helpt om hun leven te vergemakkelijken wordt ook vaak gewetenloos gebruikt om mensen op een geraffineerde manier te pijnigen. Soms houd je het niet uit om te blijven kijken naar verschrikkelijke beelden op de televisie.

Toch kan het anders. En gelukkig zien en horen we vaak andere dingen dan geweld en miskenning van menselijke waardigheid. Eerbied, respect voor de mens en voor het leven, komen heel dikwijls als eerste ter sprake wanneer mensen het hebben over hun aanvoelen en beleving van waarden. Bij de ondertrouw, het voorbereidend gesprek voor het huwelijk, heb ik het met aanstaande trouwers altijd over wat zij in het leven belangrijk vinden, hun waarden. En zo goed als altijd komen als eerste naar voor: eerbied, respect. In de opvoedingsprojecten van scholen vind je hetzelfde: eerbied en respect staan vooraan in de lijst van waarden die men in de school wil aanbrengen en beleven. Dezelfde grondovertuiging merk je heel dikwijls in spontane gesprekken tussen mensen. Dat is hoopgevend. In plaats van mensen af te breken moeten mensen opgebouwd, bevorderd worden, opdat zo het beste in hen naar boven komt, opdat dit goede bevestigd en versterkt wordt.

Zo gebeurde het in de verhouding tussen Jezus en Bartholomeus. Het evangelie van dit heiligenfeest vertelt het mooie verhaal over Bartholomeus, toen nog Nathanaël genoemd, over zijn eerste ontmoeting met Jezus (Jo 1, 45-51). Het is het verhaal van de roeping van Bartholomeus. Filippus bracht Nathanaël bij Jezus. Die had blijkbaar een grote mensenkennis; je kunt zeggen: hij kende Nathanaël door en door, zag dwars door hem heen. Nochtans had Nathanaël eerst smalend over Jezus gesproken: “uit Nazareth, kan daar iets goeds vandaan komen, uit zo een dorp van niets?” Zoals mensen vaak doen, ook vandaag: anderen vastpinnen op hun verleden, hun afkomst, of op de denkstroming waartoe zij blijken te behoren: “van iemand zoals jij valt niets goeds te verwachten”. Maar ondanks die misprijzende woorden zag Jezus doorheen de ruwe bolster blijkbaar het gouden hart van Bartholomeus. Hij was ervan overtuigd dat er in hem meer stak dan negativiteit. Hij wilde het betere in Nathanaël naar boven roepen. Daarom zei Hij: grote dingen zal je zien; en elders klinkt het: grote dingen zal je doen. Inderdaad, sinds die bijzondere ontmoeting met Jezus kon Bartholomeus niet zwijgen over Hem. Hij ging erover vertellen en getuigen tot in het verste deel van de toen bekende wereld: in Armenië en zelfs tot in India.

De uitdrukking ‘grote werken’ hoeft niet noodzakelijk te slaan op verbluffende wonderen. Werken van goedheid zijn ook al grote dingen. Christus nodigt ons daartoe uit: grote dingen te doen, daden van goedheid en van respect voor de mens, daden van liefde. Zulke houdingen breken mensen niet af maar bouwen hen op ten goede. De viering van Sint-Bartholomeus mag ons daartoe uitnodigen en aansporen.

Frans Hitchinson, pastoor-moderator